Türkçe Deyimler - XML


IDDeyimAnlamı
10021 üst çıkmak (gelmek)yenmek.
10022 üst perdeden konuşmaküstünlük taslayarak söz söylemek. Örn: “Sen böyle üst perdeden konuşuyorsun çünkü etrafındaki o çomarlara güveniyorsun.” -R. C. Ulunay.
10023 üst üste gelmekçakışmak. Örn: “Yaşam çizgileri bir rastlantı sonucu üst üste geldiğinde yağmur sonrası serinliğinde birlikte yürüyecekler.” -İ. Aral.
10024 üste çıkmak1) suçlu olduğu hâlde karşısındakini suçlamak 2) zeytinyağı gibi üste çıkmak.
10025 üste vermekfazladan vermek, ödemek.
10026 üste vurmakfiyatı artırmak eklemek, katmak.
10027 üstesinden gelmekbaşarmak, becermek.
10028 üstten bakmakkibirli, gururlu bir biçimde.
10029 üstü kalsınhesaptan artakalan az miktardaki paranın alınmaması, bahşiş olarak bırakılması sırasında söylenen bir söz.
10030 üstüme (üstümüze, üstünüze) sağlık (iyilik sağlık, şifalar)1) “Tanrı esirgesin, üstümden uzak olsun” anlamında kullanılan bir iyi dilek sözü 2) şaşma, şaşkınlık belirtmek için kullanılan bir söz 3) kötü bir durumdan söz ederken konuşanın dinleyene söylediği iyi dilek sözü.
10031 üstün bulmak (görmek)bir şeyi veya kimseyi başkasından daha değerli bulmak veya görmek.
10032 üstün olmak (gelmek)1) benzerlerinden daha yüksek düzeyde olmak. Örn: “Aşk, hayatın bütün zevklerine üstün gelen ruhani bir varlıktır.” -A. Ş. Hisar. 2) bir kimseden veya bir şeyden daha yüksek, daha değerli olmak. Örn: “Aliço'nun bir gömlek üstün olduğu iyice belirlenmişt
10033 üstün tutmakbir kimseye, bir şeye başkasından daha çok değer vermek.
10034 üstünde durmakbir işe önem vermek, bir işle yakından ve sürekli ilgilenmek. Örn: “Bir çeşit ezbere okuyoruz, durmuyoruz metin üstünde, fikir üstünde.” -A. Erhat.
10035 üstünde hakkı olmakbirinde emeği, iyiliği, hakkı bulunmak. Örn: “Hanımının, çocuklarının üstünde bunca yıllık hakkım var diye ağlamaya başladı.” -R. N. Güntekin.
10036 üstünde kalmak1) mal, artırma sonucunda bir kimsenin olmak. Örn: “Mal üstünde kalınca da herkes gibi sevinmedi, böbürlenmedi.” -H. Taner. 2) suçlanmak. Örn: “Behiç'le Siyret benden gizlediler, kabahat bizim üstümüzde kalır.” -P. Safa.
10037 üstündeki üstünde, başındaki başında“üstündekinden başka hiçbir şey kalmadan” anlamında kullanılan bir söz. Örn: “Karanfil, üstündeki üstünde, başındaki başında sokağa kovulmuş.” -Ö. Seyfettin.
10038 üstünden (şu kadar zaman) geçmekaradan herhangi bir zaman geçmek.
10039 üstünden akmakbir durumu çok belli olmak.
10040 üstünden atmak1) bir şeyi ödev olarak kabul etmemek 2) bir şeyin kendi üzerinde bıraktığı etkiyi kaldırmak. Örn: “Sidar, uyku mahmurluğunu çarçabuk üstünden atarak pişkin pişkin gülümsedi.” -E. Şafak.
10041 üstünden başından akmakdurumu belirgin bir biçimde anlaşılmak. Örn: “Üstünden başından itina akan bir yolcudan yol sorulabilir mi?” -S. F. Abasıyanık.
10042 üstünden dökülmekgiysi, giyecek bol ve biçimsiz olmak, yakışmamak.
10043 üstüne alınmak1) bir davranışın kendisine karşı olduğunu sanarak tedirgin olmak, alınmak. Örn: “Otomobilin dinmeyen yaygarasını üstüne alınmaya mahal yoktu.” -Ö. Seyfettin. 2) bir işi yapmaya söz vermek, ödev alınmak. Örn: “Her biri, ayrı bir defter sayfasının gözden
10044 üstüne basmak1) yerinde bir düşünce ileri sürmek. Örn: “Ne iyi söylediniz, dedi ne iyi üstüne bastınız.” -F. R. Atay. 2) iyice belirtmek. Örn: Üstüne basa basa olmaz, dedi.
10045 üstüne bir iki güneş doğmak hlk. sabah yataktan geç kalkmak.
10046 üstüne çekmekkendi üzerine almak, muhatap olmak. Örn: “Hâlâ eski zenginliğinin hasedini üstüne çeker ve eski terekelerinin veraset vergilerini öder.” -B. Felek.
10047 üstüne çullanmaksaldırarak üzerine abanmak.
10048 üstüne düşmekbir kimseyle veya bir şeyle çok ilgilenmek. Örn: “Biz de hani üstüne düşüp düzeltecek yerde, Atatürk'ün Osmanlıcayı Türkçeleştirmek hususundaki güzel arzusunu bugünkü uydurma dilcilik gayretine alet etmişiz.” -B. Felek.
10049 üstüne fenalık gelmekaşırı derecede sıkılmak, pek bunalmak. Örn: “Bütün kan başıma çıktı, üstüme bir fenalık gelir gibiydi.” -M. Ş. Esendal.
10050 üstüne geçirmek1) bir malın tapusunu kendi adına yazdırmak 2) evlat edinmek.

* Görseller ve İçerik tekif hakkına sahip olabilir