Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü - XML
Dilbilgisi Terimleri ile ilgili bilgileri burada bulabilirsiniz


IDTerimAçıklama
121çift çatıAynı görevi belirtmek üzere üst üste kullanılan iki çatı eki : Darven denilen adamın sözüne inanmalı Yenilen yemek nefis, dinlenilen konser enfesti Her söylenilene aldırmamak gerekir Ev yaptırtmak oldukça güç vb.
122çift doruklu heceBazı yabancı dillerde iki defa ses yükselmesi gösteren hece: Emr, nakl, hükm, azm, ocz, kayt, sfenks vb.
123çocuk diliKüçük çocukların bazı belirli sözcüklerle kullandıkları dil. (bk. çocuk sözcüğü) .
124çocuk sözcüğüÇocuk dilinde kullanılan sözcük: Atta, havhav, mama vb.
125çoğul(Derleme.. çokluk) Belirli eklerle birden çok varlığı veya kişiyi bildirme biçimi: Evler, elmalar, ordular, evimiz, evlerimiz, geldiler, geldik, geldiniz, geliyoruz, gelelim, biz, onlar vb.
126çoğul eki(Derleme.. çokluk eki, cemi tasrif eki) Çoğul kavramı veren belirli ekler: -ler (ev-ler, ordu-lar, geldi-ler) -imiz (ev-imiz, ev-ler-imiz) -k (geldi-k ge(-se-k) -iniz (geldi-n-iz) -uz (geliyor-uz) -lim (gele-lim) vb.
127çok çatıAyrı görevleri belirtmek üzere üst üste kullanılan birden çok çatı ekini almış olan eylem gövdesi: Gör-üş-tür-ül-mek, tanı-ş-tır-ıl-mak, birleş-tir-it-mek, yap-tır-ıl-mak vb.
128çözülme(Derleme. çözülüm, gevşeme) Bir sesin meydana gelişinden sonra, organların eski duruma geçmesi.
129çözümlemeSözcüğün veya tümcenin yapısını ve özelliklerini belirtme.
130damak ünsüzü(Derleme., boğazlı, damak sessizi, damak fonemi, damaksı, damaksıl) Dil sırtı yardımı ile öndamakta veya artdamakta meydana gelen ses: g (g ), k (k), ğ (ğ), h (h), n (n), y ünsüzleri gibi.
131damaksılDamakta oluşan ses: k, g, y vb. (bk. damak ünsüzü) .
132damaksıllaşma(Derleme.,öndamaksıllaşma) Bir sözcükteki artdamaktan çıkan bir ünsüzün veya kalın bir ünlünün öndamağa kayıp yumuşaması ve incelmesi: Yung> yün, yana> yine, elma vb.
133dar ünlü(Derleme., kapalı ünlü, kapalı vokal, dar sesli, dar vokal, daralmış ünlü, yüksek vokal) Altçenenin az açılmasıyle meydana gelen ünlü: ı, i, u, ü vb.
134daralma(Derleme., darlaşma, kırılma) Geniş ünlülerin yanlarındaki bazı ünsüzlerin etkisiyle darlaşması: Eğmek> (iymek) , (geymek) > giymek, (geymeyen) > (giymiyen) , (ye-ne) > yine vb.
135değişimBir ekin ünlü uyumlarına ya da ünsüz benzeşmelerine göre türlü biçimlere girmesi: İyelik eki -i ve değişimleri -ı, -ü, -u çıkma durumu eki -den ve değişimleri -dan, -ten, -tan vb.
136değişimli ünsüzlerÜnsüz uyumuna bağlı olarak süreklilik ve süreksizlik bakımından biribirinin yerine geçen ünsüzler: p / b, ç/c, t/d, k / g> k / ğ (dip / dibi, kitap / kitabı ağaç / ağacı, ilâç / ilâcı yurttan / yurdun, renk/ rengi ekmek / ekmeği) vb.
137değişmeDilde kendiliğinden veya bir etkenle oluşan başkalaşma: Ses değişmesi, yapı değişmesi, anlam değişmesi.
138deneyli sesbilgisi(Derleme., denemeli sesbilgisi, deneyli sesbilim) Seslerin özelliklerini belirten araçlarla deneyler yapan sesbilgisi.
139devrik tümce(Derleme.. devrik cümle) Genellikle yüklemi bazen belirteci veya tümleci öteki sözcüklerden daha önce geleli tümce : Ne mutlu Türk'üm diyene Var mı inecek Dayanamam kitap görünce Al birini vur birine Çekil karşımdan Kurtuldu zavallı kadıncağız Neden beğenmiyoruz yazdıklarımızı, nereden geliyor bu hırsımız? Hırsını yenemiyor bazı insanlar vb.
140deyimAnlatım gücünü artırmak için, gerçek anlamı dışına kayan, bazı sözcükleri değişmediği halde bazıları değişip çekimlenebilen kalıplaşmış birden çok sözcük: Göze girmek, gözden düşmek, kulağı delik, eli açık, tepesi atmak, gönül almak, göze gelmek, dile düşmek, küplere binmek, balık kavağa çıktığı zaman vb.
141dilİnsanların duygu ve düşüncelerini bildirmek üzere sözcüklerle veya gereçlerle yaptıkları anlaşma: Türkçe, Fransızca, İngilizce, Almanca veya işaret dili vb.
142dil akrabalığı(Derleme., dil hısımlığı) Bir anadilden türeyen diller arasındaki yakınlık: Türkçe ve Moğolca arasındaki veya Fransızca ve İspanyolca arasındaki yakınlık gibi.
143dil atlasıDilleri, lehçeleri veya dil olaylarını yayılış bölgelerine göre tespit eden atlas: Fransız ağızları dil atlası gibi.
144dil duygusuDil bakımından doğruyu ve güzeli seçme duygusu: Türk dil duygusu, Alman dil duygusu, İngiliz dil duygusu vb,
145dilbilgisiBir dili bütün aynntılanyle inceleyip, kurallarını belirten bilim (bk. Gramer) .
146dilbilim(Derleme. genel dilbilim, umumî dilbilgisi) Konuşulan bütün diller hakkındaki bilim.
147dilek kipi(Derleme.. dilek-şart kipi) Dileyiş kavramı veren kip. Türkçede bu kip -se ekiyle kurulur:1. K.T.gelsem(gel-se-m) 2. K.T.gelsen(gel-se-n) 3. K.T.gelse
148dilekti yantümceBirleşik tümcelerde, dilek kipiyle kurularak temel tümceye bağlanan ve dilek, istek bildiren yantümce: Hava güzel olsa gezmeye gideriz Düzen tartışmaları bitse huzura kavuşuruz Ayrılsalar da beraberler Bir başına da olsa insan güçlüklere karşı koymalıdır vb. (bk. koşullu yantümce) .
149direnme vurgusuAnlamda direnildiğini göstermek için, sözcüğün bazı seslerindeki baskılıvurgu: Olmaaz!, haayır!, eveet!., gideriiz! vb.
150diş damak ünsüzü(Derleme., damak-diş konsonantı, diş arası damaksıl) Dil ucunun, üst dişetleriyle öndamağa dokunmasından meydana gelen ünsüz: c, ç, z, s, n, j, s vb.

* Görseller ve İçerik tekif hakkına sahip olabilir